Fietstochten vanuit Zuidhorn en Grijpskerk


In 2007 werden twee fietstochten uitgezet langs een aantal monumenten in de gemeente Zuidhorn. Stap op de fiets en kijk wat onze gemeente te bieden heeft op architectuurgebied!
Uitgebreid Nieuws
Fietsen door de gemeente Zuidhorn

Route 1: Zuidhorn, Aduard en Noordhorn

Start bij het Oude Raadhuis in Zuidhorn.
• Langs de Hoofdstraat en over De Gast naar de Friesestraatweg en de brug over het Van Starkenborghkanaal. Na de brug over het Van Starkenborghkanaal rechtsaf langs het kanaal richting Aduard. Blijf het kanaal volgen tot aan de brug bij Aduard. Rechts af de brug over voor een bezoek aan het dorp Aduard.
• Het woonhuis Burg. Seinenstraat 72 is een rijksmonument. Het werd in 1932 gebouwd door de architect W. Reitsema uit Leens. Reitsema bouwde verschillende huizen in een soort Groningse, sobere variant van de Amsterdamse-School stijl. Deze stijl wordt gekenmerkt door de toepassing van verschillende metselverbanden, bijzondere kapvormen en geometrische decoraties.
• Even verderop, Burg. Seinenstraat 58, is de Gereformeerde Kerk gebouwd in 1913 door de Groninger architect IJ. van der Veen. Onlangs is de kerk opgeknapt. De prachtige kleuren die nu in het interieur zijn aangebracht, geven het een nieuw accent. De kerk is van de zogenaamde tweede generatie Gereformeerde kerken. De eerste ontstond na de Afscheiding onder leiding van de Groninger predikant Hendrik de Cock toen hij met een groep de Nederlands Hervormde Kerk verliet. Die Afscheiding was in 1834 en pas rond 1850 verschijnen de eerste Gereformeerde kerken in onze provincie, zo ook in Aduard. Aan het begin van de twintigste eeuw bleek dit gebouw te klein of te bouwvallig en er werd een nieuwe kerk gebouwd. Het interieur van de kerk is nog bijna geheel in originele stijl. Alleen de preekstoel en de banken voor ouderlingen en diakenen zijn aangepast; deze hebben een voor de jaren zestig eigentijdse betimmering gekregen. Het hele ensemble aan banken staat er nog in en ook bijna alle oude deuren met de gele glasraampjes zijn nog aanwezig. In 1940 is de kerk vergroot door middel van de aanbouw van zijvleugels en toen is ook het glas-in-lood vernieuwd. De kerk is ook van binnen te bekijken.
• De Heereweg in het verlengde van de Burg. Seinenstraat is er pas gekomen in 1845, toen het dorp Aduard een verbinding kreeg met de, twee jaar eerder aangelegde, Friesestraatweg. De huizen langs deze weg zijn dus ook allemaal van na 1845. Deze weg noemde men aanvankelijk Grintweg. In de eerste helft van de 20e eeuw is die benaming veranderd in Heereweg. Een ongelukkige keuze, want het traject Kleiweg - Burg. van Barneveldweg - Alb. Harkemaweg werd sinds mensenheugenis zo genoemd. Het woord ‘heer’ betekent leger. Dit was de oude weg waarlangs de legers trokken en dat was niet de huidige Heereweg. Deze had dus gewoon Grintweg moeten blijven heten.
De huizen aan het begin van de Heereweg zijn het oudst. Het dwarshuis op nummer 37 stamt bijvoorbeeld uit 1864. De huizen verder van de dorpskern stammen uit latere perioden. Zonnevanck op nummer 16 werd gebouwd in opdracht van burgemeester van Barneveld in een stijl die aansluit bij het Nieuwe Bouwen met rechte lijnen en het gebruik van beton en staal. De huizen rechts en links daarvan zijn goede voorbeelden van de Amsterdamse School.
• De Abdijkerk, Burg Seinenstraat 42, en het museum Bernardushof, Hofstraat 45, zijn op gezette tijden te bezichtigen.
• Terug naar de brug over het Van Starkenborghkanaal. Na de brug rechts af. Eerste weg linksaf. Bij de driesprong linksaf in de richting van het kerkje van Harkema. Bij de aansluiting met het betonfietspad rechtsaf het fietspad volgen tot aan het kerkje van Fransum.
• Van Fransum, via de Fransumerweg richting Den Ham. Bij de Sietse Veldstraweg kunt u linksaf een kijkje nemen bij de NH Kerk van Den Ham.
• De route gaat echter rechtsaf en meteen weer links in de richting van de Hamsterborg. Daar verder via het fietspad naar Noordhorn. Let op de richtingaanwijzers.
• In Noordhorn linksaf en aan het eind van de Borgweg rechtsaf. De weg (Moeshorn) volgen tot aan de Langestraat. Deze ligt op dezelfde hoge zandrug als De Gast in Zuidhorn.
• Gaat u rechtaf de Langestraat op dan vindt u daar aan de rechterkant een aantal fraaie “rentenierswoningen”. De route gaat echter linksaf de Langestraat op.
• De Doopsgezinde Vermaning (Langestraat 62), de Hervormde kerk (Torenstraat 1) en de molen “De Fortuin” (Schipperstraat 2a) zijn fraaie rijksmonumenten. De pastorie te zien net achter de Hervormde kerk is een ontwerp van Klaas Siekman uit 1915.
• Langestraat 36 is een rijksmonument en een voorbeeld van een dwarshuis van voor 1850. Langestraat 38 is een voorbeeld van een neo-klassiek dwarshuis van na 1850.
• Aan het eind van de Langestraat en langs de Rijksstraatweg staat nog een aantal fraaie woningen met verschillende elementen uit de Jugendstil. Langestraat 17 is een rijksmonument gebouwd in 1911. Ook dit huis is naar een ontwerp van de architect Klaas Siekman. Het pand is opgetrokken in een overgangsstijl waarin elementen uit de Jugendstil zijn te herkennen.
• Via de Langestraat weer naar de brug over het Van Starkenborghkanaal en via De Gast terug naar het Oude Raadhuis. Dit is het eindpunt van de route.



Route 2: Rondom Grijpskerk

De route begint bij “Kerkplein 6”, midden in het dorp. Het gebouw is een oude school. Het is gebouwd in 1933 naar een ontwerp van de architect Van der Molen uit Visvliet in een Groningse variant van de Amsterdamste School-stijl.
• De route loopt via de Herestraat. Op nr 50 is het voormalige gemeentehuis van Grijpskerk. Dit forse blokvormige pand is in 1913 gebouwd als gemeentehuis voor de gemeente Grijpskerk. Het ontwerp is van de bekende architect Klaas Siekman uit Zuidhorn. Naast Berlage-invloeden vertoont het Jugendstil-kenmerken. Tot 1990 is het gebruikt als raadhuis, nu is het een woonhuis.
• Nog even rechtdoor en dan rechtsaf de Nic. Grijpstraat in. Deze straat blijven volgen, let goed op want de straat slingert nogal. Op nr 24 links de Gereformeerde Kerk, een voorbeeld van een kerk gebouwd in Amsterdamse stijl. De kerk is gebouwd in 1938.
• Linksaf door de Kastanjelaan. Langs deze laan op o.a. nummmer 11, 9, 7, 5 en 3 is een rij huizen in een stijl kenmerkend voor dorpsuitbreidingen zo rond 1930 met kenmerken van de Groningse variant van de Amsterdamse School. Deze stijl wordt gekenmerkt door de toepassing van verschillende metselverbanden, bijzondere kapvormen en geometrische decoraties. Ook deze huizen zijn, evenals Kerkplein 6, ontworpen door architect Van der Molen uit Visvliet.
• Nogmaals links af de Stationsstraat in. Doorrijden tot aan de Groninger straatweg. Hier net op de hoek een prachtige villa met aangebouwd koetshuis, gebouwd in 1891 in een eclectische stijl. Het pand is zeer beeldbepalend gelegen op de hoek van de Groningerstraatweg en de Stationsstraat. In de diepe tuin aan de Stationsstraat staan twee monumentale kastanjebomen.
• Daar tegenover, Groningerstraatweg nr 31, de Notariswoning, gebouwd in 1911 (het kantoorgedeelte in 1912) naar een ontwerp van architect P. van de Wint. Het is een rijk gedecoreerd eenlaags woonhuis met afgeschuinde hoeken met erkers en een torenvormige uitbouw met een vierzijdige spits. De Jugenstil-bouwstijl is duidelijk te herkennen aan het gebruik van natuursteen met daarin uitgehouwen versieringen boven de ramen.
• Rechtsaf de Groningerstraatweg op. Aan de linkerkant van de Groningerstraatweg staat een aantal mooie ‘rentenierswoningen’. Aan de rechterkant zijn de woningen veel eenvoudiger. Nummer 23 “Zonnehof” is een rijksmonument gebouwd in 1915 naar een ontwerp van architect Klaas Siekman. Het huis heeft verschillende elementen in de stijl van de Jugendstil.
• U rijdt langs de Groningerstraatweg naar de Friesestraatweg. Steek de Friesestraatweg over en vervolg de weg over het fietspad langs de Friesestraatweg tot aan Niezijl. Vervolg aan het eind van het fietspad de Hoofdstraat in Niezijl. Sla aan het eind van de Hoofdstraat linksaf de Oude Dijk op. Steek de brug over ‘Oude Riet’ over en ga rechtsaf het fietspad op. Bij de kruising met de Oude Dijk gaat u linksaf. Bij de driesprong met de weg (Heereburen) gaat u linksaf. Rij door tot aan het einde van de weg en ga linksaf richting Kommerzijl. Rij door tot de driesprong.
• Op de driesprong, links, staat een mooi voorbeeld van een transformatorhuisje. In het begin van de 20-ste eeuw kwam de elektriciteit ook naar het platteland van Groningen en werden transformatorhuisjes een vertrouwd beeld. Ze zijn meestal opgetrokken uit baksteen met soms wat eenvoudige versieringen in het metselwerk. Soms, zoals bij dit exemplaar, zijn er duidelijk de invloeden van de Amsterdamse School in te herkennen.
• Ga bij de driesprong linksaf en meteen weer rechtsaf. Vervolgens linksaf de Tuinbouwstraat in en dan weer rechtsaf het fietspad naar het NAM-terrein op. Bij de driesprong linksaf richting Grijpskerk. Aan het einde van het fietspad rechtsaf de Lage weg op. Nadat de Lage weg een scherpe bocht naar links maakt, gaat u rechtsaf door de V. Damstraat over het industrieterrein. Als u op de Kievitsweg komt, gaat u rechts.
• Kievitsweg nummer 26 is de oude zuivelfabriek van Grijpskerk.
Tot het eind van de 19-de eeuw vond de zuivelbereiding, voornamelijk boter, op de boerderij plaats. De kwaliteit was echter matig. Pas aan het eind van de 19-de eeuw kwamen de eerste zuivelfabriekjes in Groningen tot stand. Rond de eeuwwisseling waren er zo’n 50. Daarna nam het aantal weer af door schaalvergroting.
De zuivelfabriek van Grijpskerk werd in de jaren 1888-1889 opgericht op initiatief van landbouwer C.G. Hoekstra. Het pand, opgetrokken in rode baksteen, werd in de loop der tijd meermalen uitgebreid. In 1909 werd links van het gebouw een directeurswoning gebouwd, ontworpen door de architect Klaas Siekman.
In 1969 werd de fabriek buiten werking gesteld. Op dit moment wordt het gebouw voor verschillende bedrijfsdoeleinden gebruikt.
• Terug naar de Friesestraatweg. Steek de weg over en ga vervolgens rechtsaf over het Kerkplein naar de Molenstraat.
• De route eindigt bij de korenmolen “De Kievit”.